Zou Jaap van Zweden stiekem weleens dromen van een privéjet? Het ding zou hem deze herfst goed van pas komen. Met de r in de maand haast de dirigent zich namelijk van vliegtuig naar taxi en van Amerikaans debuut naar Vlaamse vernissage.
Begin september: Jaap van Zweden wordt geïnaugureerd als music director van het Dallas Symphony Orchestra. Eind september: Antwerpen proost op de nieuwe chef van de Koninklijke Filharmonie van Vlaanderen, de Hollander Van Zweden. Donderdag aanstaande: het Chicago Symphony Orchestra verwelkomt een gastdirigent die een paar weken geleden pas te horen kreeg dat hij in mag vallen voor Riccardo Chailly.
Let wel: in Hilversum heeft Jaap van Zweden nog altijd twee omroeporkesten onder z’n hoede. Maar de Razende Roeland was slim genoeg om de hectiek van de herfst vooraf goed in te schatten. Hij bouwde een rustpunt in: de Vijfde symfonie van Dmitri Sjostakovitsj.
Met dit stuk kwam Van Zweden zondagochtend, in het Concertgebouw, zijn Antwerpse orkest voorstellen. Liefhebbers in Dallas, Texas, kregen de symfonie een paar weken geleden al te horen. En wanneer Jaap van Zweden eind november het Concertgebouworkest dirigeert, schotelt hij zijn oud-collega’s opnieuw Sjostakovitsj’ Vijfde voor.
De componist rehabiliteerde zich er in 1937 mee bij Stalin, nadat zijn opera Lady Macbeth van Mtsensk in de partijkrant Pravda op intimiderende wijze was omschreven als ‘chaos in plaats van muziek’. Sindsdien luidt de vraag: heeft Sjostakovitsj met zijn Vijfde een vehikel geschapen voor Sovjetheldendom, of hebben we hier juist te maken met een doortrapt geval van insubordinatie?
In deze discussie koos Jaap van Zweden geen partij. Hij vertok vanuit de noten. Je hoorde noch een overijverige partijcomponist, noch een durfal die het gezag ridiculiseert. Al met al trok het stuk eerder naar de klaarte van Bruckner dan naar de neuroses van Mahler.
Andere conclusie: in Dallas is Van Zweden nog niet besmet geraakt met Amerikaans gevoel voor show – tenzij je daartoe enkele gewaagde pianissimo’s wilt rekenen, die door het op gang gekomen blaf- en schraapseizoen vakkundig om zeep werden geholpen.
Welbeschouwd verliep deze Sjostakovitsj Hollands-nuchter. De ritmische ondergrond was strak. Er trokken fraaie vergezichten voorbij, zoals een fluitsolo boven een grondmist van strijkers. Het Largo opende met verbluffend donzig snarenspel. Maar vermoedelijk heeft Jaap van Zweden een afgetraind Concertgebouworkest nodig om Sjostakovitsj op te tillen naar het hoogste niveau.
Sjostakovitsj. Koninklijke Filharmonie van Vlaanderen o.l.v. Jaap van Zweden. Amsterdam, Concertgebouw, 5 oktober.
Geen opmerkingen:
Een reactie plaatsen