Aan het publiek in de Salle Favart trekt een wanhopige monoloog voorbij. Drie kwartier lang ziet men een vrouw soebatten, flemen, klagen en janken. 'Tragédie lyrique' zette de componist, Francis Poulenc, boven zijn partituur. Daarmee verwees hij naar een eeuwenoud genre. Maar de operaliefhebber die meteen zoetvloeiende aria's hoorde à la Rameau of Berlioz, kwam bedrogen uit.
Het is vaak horten en stoten in La voix humaine. Reden: het libretto, een theatertekst die Jean Cocteau al in 1930 had geschreven. Het loopt over van de beletseltekens (...). Daarin verwerkte Cocteau de stille replieken van de minnaar die meende dat hij zijn liefje met de hoorn in de hand wel even kon afpoeieren.
Bovendien had Cocteau schik in de gammele staat van het Franse telefoonsysteem. Het toch al nerveuze gesprek strandt om de haverklap op storingen, brutale centralistes en verkeerd verbonden onnozelaars ('nee, dit is niet het nummer van dokter Schmit!').
Krakkemikkigheid
Die schijnbare krakkemikkigheid heeft er wellicht voor gezorgd dat La voix humaine niet meteen z'n weg naar Nederland vond. Anne Haenen pionierde ermee in de jaren zeventig. Renata Scotto bracht het naar de ZaterdagMatinee. Tegenwoordig ruimen symfonieorkesten voor de eenakter nog weleens een halve avond in, met tafeltje, stoeltje, telefoon en zangeres.
Het spitsuur begon vorig jaar mei met Cora Burggraaf, die sterk voor de dag kwam tijdens de Operadagen Rotterdam. Komend voorjaar pakt Halina Reijn haar gelauwerde theaterversie op bij Toneelgroep Amsterdam. Eind maart brengt De Nieuwe Opera Academie het stuk op de planken in Den Haag. En vanavond begint La voix humaine in Enschede aan een voorstellingenreeks bij de Nationale Reisopera, die de eenakter combineert met L'heure espagnole van Maurice Ravel.
Een zangeres die het monodrama oppakt, weet dat ze er met haar stem alleen niet komt. Geacteerd moet er worden, en stevig ook. Het verklaart misschien waarom de rol van Elle ('zij') vooral behoort tot het domein van de rijpere diva.
De Reisopera wist Maria Ewing te verschalken. Deze Amerikaanse met Nederlandse wortels kent een grote staat van dienst. Met haar Enschedese roldebuut heeft Ewing - de moeder van filmactrice Rebecca Hall - zelfs tot haar 60ste gewacht.
Denise Duval
Poulenc kreeg destijds de naam van Maria Callas ingefluisterd. Toch prefereerde hij de strot van Denise Duval, een sopraan die was komen bovendrijven in de Folies Bergères. In de verfilmde versie van de oer-Voix zwerft ze nog rond op YouTube. Met haar aangelijnde vibrato, lichte stem en precieze dictie manoeuvreert Duval meesterlijk door het grensgebied waar zo veel zusters struikelen: dat van spreken, zingen en acteren tegelijk.
'Wat zeg je?... Je klinkt zo ver weg!...' Bij een enscenering van La voix humaine lijkt een telefoon onontkoombaar. Het ding dient niet alleen als spreekgerei, Cocteau introduceerde ook nevenfuncties als knuffel, fetisj en wurgkoord ('...ik heb jouw stem om mijn hals...').
Toch liet Halina Reijn zich door Ivo van Hove met een snoerloos geval op pad sturen. En kruipend over het podium van de Rotterdamse Doelen zag sopraan Nelly Miricioiu er in 2009 maar helemaal van af.
Terwijl Francis Poulenc er geen misverstand over laat bestaan. 'Trrrrrrrrrrr' roffelt bij hem de hoge xylofoon. Telefoon! Een andere grap die hij in petto heeft, is de schorre orkestblaf wanneer het hondje van de minnaar ter sprake komt.
Voor het overige stelt de componist er een eer in om zijn partituur te drenken in 'de grootst mogelijke orkestrale sensualiteit'. Zijn voornaamste uitdaging schuilt in de beletseltekens die als inktvraat door het libretto gaan.
Soms meet Poulenc de replieken van de tegenspeler uit met een paar tellen rust. Vaker schuift hij het orkest binnen, dat als een seismograaf de gemoedsbewegingen van Elle registreert. En dat zijn er nogal wat. Op één pagina kan de naald uitslaan van 'radeloos' naar 'ontspannen', van 'verleidelijk' naar 'zacht en vermoeid'.
Poulenc sprak over zijn telefoondrama als het 'schitterende, droevige kind' dat hij samen met Denise Duval op de wereld had gezet. Op haar beurt voorspelde de premièresopraan een grootse toekomst. 'De mens zal altijd liefhebben, lijden, huilen en zelfmoord plegen. Verdriet is overal.'
de Volkskant, 22 januari 2011
1 opmerking:
Leuke blog, met veel relevante info. Ook relevante tweets. Ik ben benieuwd of u naar (de premiere van) Siegfried gaat in Parijs en hierover uw bevindingen zult meedelen. Hartelijke groet van een fan,
Philip Knijff.
Een reactie plaatsen