Als Pierre Boulez in de ZaterdagMatinee eigen werk
dirigeert, loop je altijd kans op een sensatie. Geen wonder dat klassieke
connaisseurs de Grote Zaal van het Amsterdamse Concertgebouw volledig vulden.
Bij de hoge opkomst sprak Boulez’ hoge leeftijd wellicht een woordje mee. De
profeet van het modernisme is 86 en dan kan de Grote Stilte zich natuurlijk elk
moment melden.
Gespeend van ironie was zijn repertoirekeuze trouwens
niet. De man die in zijn rebelse jaren de lof zong van het culturele
geheugenverlies, dirigeerde een werk dat hij al in 1962, in diezelfde Grote
Zaal, aan z’n Nederlandse première had geholpen.
Pli selon pli: het zal niet lang duren of dit
meesterwerk behoort voorgoed tot het domein van de oude muziek. Maar in
vergetelheid zal het niet snel raken. Sterker nog: terwijl de eeuwen verglijden
blijft Pli selon pli (‘plooi na plooi’) vermoedelijk overeind als icoon
van de radicale, 20ste-eeuwse stroming die werd getooid met de naam modernisme.
Net als in de ogen van Pierre Boulez vonkt er in dit vijfdelige ‘portret van
Mallarmé’ iets van eeuwige jeugd.
Het werk, geschreven voor sopraan en groot ensemble, is
een wonder van zoem en zindering. Een halve eeuw na z’n conceptie klinkt het
nog altijd hedendaagser dan hedendaags. Typisch Frans is het in z’n oor voor
kleur. Rond 1960 was Boulez zo vooruitstrevend niet, of hij voegde zich naar
een traditie. Bij vlagen doet Pli selon pli denken aan een
Rameaupartituur met inktvraat, of een Debussy waarin is gegumd.
Het werk valt te duiden als een reis die voert van
geboorte naar dood. Begin en eind markeert Boulez met twee identieke klappen.
Het tussenliggende weefsel herschikt hij tot op de dag van vandaag. Zolang het
kan evolueert Pli selon pli mee met z’n schepper.
Die stond in het Concertgebouw ruim een uur te zwaaien,
zakelijk en soepel, een gedrongen gestalte achter een vergrote lessenaar.
Boulez had zijn Parijse Ensemble intercontemporain aangevuld met de jeugdige
bofkonten die zich deze nazomer tijdens het festival van Luzern door hem konden
laten kneden. Naast de maître stond de zangeres die zich de laatste
jaren heeft ontpopt als de muze van menig componist: Barbara Hannigan.
De Canadees-Amsterdamse sopraan voerde de compositie in
2007 overweldigend uit met dirigent Reinbert de Leeuw. Nu bevestigde ze dat de
werking van Pli selon pli deels rust op oude waarden: in de
aanwezigheid van een zangeres die woekert met timing, verbluft met boventonen
en al fluisterend ontroert. Het balansprobleem in deel twee – orkest bedekt de
stem – blijft straks in de akoestieken van Parijs, München en Londen mogelijk
vanzelf achterwege.
Pierre Boulez: Pli selon pli. Barbara Hannigan (sopraan),
Ensemble intercontemporain, Lucerne Festival Academy Ensemble o.l.v. Pierre
Boulez. Amsterdam, Concertgebouw, 24/9.
de Volkskrant, 26 september 2011
0 reacties:
Een reactie plaatsen