We bezochten de kraamkamer van de meerstemmige muziek.
Die was tijdelijk gevestigd in de Lutherse Kerk van Zwolle, waar zes zingende
vrouwen lieten horen hoe rond het jaar 1200 nieuwe melodieën ontsproten aan het
eenstemmige gregoriaans. Dat was een revolutionaire fase in de westerse muziek.
Zonder meerstemmigheid immers geen Bach en Beethoven, maar ook geen Beatles of
Bjørk.
In zijn kerstprogramma wierp het Franse ensemble
Discantus een blik op de Notre-Dame van Parijs. Dat was geen vals chauvinisme:
in de vroege Middeleeuwen lag daar inderdaad het belangrijkste laboratorium van
de polyfonie. Componisten als Leoninus en Perotinus experimenteerden er met de
prilste meerstemmige technieken. Je kon elke noot gregoriaans voorzien van een
tegennoot. Of je rekte hem juist op, waarmee je een basis legde voor de
sierlijke arabesken van een tweede stem.
Toevallig heeft het Nederlands Kamerkoor net een tournee
afgesloten met deels hetzelfde repertoire. Toch is het voor de liefhebber korte
vreugde, want de Middeleeuwen zetten zelden een voet buiten de omheining van het
Festival Oude Muziek.
Of Discantus tot de vlotste voorvechters behoort, is
intussen een ander verhaal. De dames droegen dan wel geen kloosterhabijt, met
hun enkellange, zwarte rokken maakten ze duidelijk dat het hier ging om een
serieuze zaak. Zelfs de handbellen die hun visitekaartje vormen, vrolijkten de
boel niet blijvend op.
Of die klokjes in de Middeleeuwen daadwerkelijk werden
gebruikt, blijft ongewis. Of vrouwen zongen is evenmin zeker. Maar mist hangt
vooral rond de vraag of ze dat deden met de half gecultiveerde, half naturelle
stemmen van Discantus.
In Latijnse teksten werd feestelijk afgekoerst op de
geboorte van Christus. 'De Maagd baart een kind zonder dat de lelie van haar
kuisheid verwelkt, hei hei, nova gaudia!' Helaas golfde die nieuwe vreugde
nogal bedremmeld uit de kelen. Zoals de meeste zang eerder studieuze
correctheid deed vermoeden, dan hemelse inspiratie.
Maar eerlijk is eerlijk: de akoestiek van het Zwolse
kerkje hielp niet mee bij het creëren van de galmende zingzang waar deze oude
melodieën om vragen. Later deze week, wanneer het ensemble ruimere locaties
aandoet in onder meer Utrecht en Amsterdam, kan dat alleen maar verbeteren. De
potentie is er. Op volle sterkte en met een carillon van handklokken liet
Discantus de ruimte wel degelijk zinderen en zoemen.
Kerst in de Notre-Dame. Ensemble Discantus o.l.v. Brigitte Lesne. Zwolle,
Lutherse Kerk, 13/12. Tournee t/m 18/12. oudemuziek.nl
de Volkskrant, 15 december 2011
0 reacties:
Een reactie plaatsen