Hohe Messe, los van aardse zwaarte

Toegegeven, De Nederlandse Bachvereniging heeft er vorige week een paar tweets aan gewijd. En op Radio 4 stond artistiek leider Jos van Veldhoven desgevraagd stil bij het overlijden van zijn voorganger Charles de Wolff. Maar van een eerbetoon viel dinsdag in het Amsterdamse Concertgebouw geen spoor te bekennen bij het begin van een tournee met de Hohe Messe.

's Lands oudste barokensemble voert Bachs meesterwerk langs veertien steden in Nederland en Japan. De mis klinkt er in kleine vocale bezetting, volgens de authentieke inzichten waar Charles de Wolff in 1983 niet aan wilde. Na achttien jaar chefschap stapte hij op, met kaping van het halve koor.

Tegenwoordig werkt de Bachvereniging alweer jaren op z'n 18de-eeuws en biedt ze emplooi aan 'concertisten' en 'ripiënisten'. Flexibele zangers zijn dat, met het verschil dat concertisten vooral solo zingen en ripiënisten het meest in koor. In het Kyrie waarmee de Hohe Messe opent, kon Jos van Veldhoven de voordelen van deze aanpak breed etaleren. Hij bezette koorpassages naar wens met een, twee of drie stemmen per partij, wat regenboogachtige verkleuringen opleverde.

Of de Grote Zaal daarvoor de meest geschikte akoestiek biedt, is een ander verhaal. Van Veldhoven selecteert zijn solozangers mede op grond van hun mengend vermogen. Het intiemere geluid dat daarbij hoort, komt niet vanzelf tot z'n recht in een ruimte waarvan de kubieke meters zijn berekend op symfonische krachtpatserij.

Maar de symboliek van de plek waar de Hohe Messe in 1891 z'n Nederlandse première kreeg, is ook wat waard. Onder Julius Röntgen zal de mis lang niet zo slank, vlot en lenig hebben geklonken. Ook de kunst van het zweven moest vermoedelijk nog worden aangeleerd.

Van Veldhoven maakt de noten los van aardse zwaarte, zonder dat het uitmondt in kwezelarij. Ad rem was ook zijn snelle schakelen van het mystiek gloeiende 'Crucifixus' naar de montere wederopstanding van 'Et resurrexit'.

Het 'Christe eleison' profiteerde van het timbreverschil tussen de sopranen Johannette Zomer (licht gevoileerd) en Dorothee Mields (kristalhelder). En al moest Charles Daniels zich met kunst en vliegwerk door de registerwisselingen heenslaan, het 'Benedictus' van de tenor was een parel. Mede dankzij Marten Root, de traversospeler die met uitgekiende fraseringen reikte naar de hemel.

Bach: Hohe Messe. De Nederlandse Bachvereniging o.l.v. Jos van Veldhoven. Amsterdam, Concertgebouw, 29/11. Tournee van 13/12 (Middelburg) t/m 23/12 (Groningen), bachvereniging.nl.

de Volkskrant, 1 december 2011