Chinees, jong, vrouw en moeder: Xian Zhang tart de clichés van het dirigentenvak.
‘Ik ben een rariteit, haha!’ De pret springt uit de ogen van Xian Zhang, de Chinese die de wereld rondreist als dirigent, een beroep waarin de mannen zoals bekend nog altijd overheersen. Afgezien daarvan zie je Chinezen met een dirigeerstokje toch al weinig op Westerse podia. Maar háár carrière loopt op rolletjes, verklaart Xian Zhang in de dirigentenkamer van het Residentie Orkest.
Haar naam betekent zoveel als ‘open draad’. Een muzikalere vertaling luidt ‘open snaar’. Die begon in 1973 te trillen in Dandong, een miljoenenstad aan de grens met Noord-Korea. De eerste pianolessen kreeg Xian Zhang van haar moeder, op een instrument dat door pa in elkaar was geknutseld. Ze doorliep de Chinese school: een uur of acht uur oefenen per dag, geen ontsnappen aan. Als haar ouders het huis verlieten, ging de grendel op de deur.
De dirigente: ‘Soms gooide ik een sleutel door het raam naar buiten, zodat een klasgenootje me kon bevrijden. Toen mijn ouders daar achter kwamen, moest ik er dubbel zo hard tegenaan.’
Het bleek vergeefse moeite. Tenminste, het eerste wat Xian Zhang op het Centraal Conservatorium van Beijing te horen kreeg, was dat ze een pianistencarrière wel kon vergeten. Te kleine handen. Ze stapte over naar orkestdirectie. Op haar twintigste werd ze door haar lerares voor het blok gezet: of ze even een repetitie kon overnemen in het Centraal Operahuis. Mozart, Le nozze di Figaro.
‘Het orkest lag in een deuk toen ik de bok op stapte. Het duurde even voor ze doorhadden dat die magere spriet kwam dirigeren. Na de ouverture keerde de rust terug en hebben we nog prima gerepeteerd.’
Op haar 24ste leidde ze een leuk leventje in Beijing, met optredens en een conservatoriumbaan als docent orkestdirectie en partituurlezen. Een Amerikaanse collega, op bezoek, adviseerde haar om de neus toch eens buiten de deur te steken. ‘Voor mij hoefde dat niet zo, maar voor ik het wist had hij een studiebeurs geregeld.’
Zo kwam Xian Zhang in 1998 terecht op de universiteit van Cincinnati. Vier jaar later haalde ze de slotronde van een dirigentenconcours dat in het leven was geroepen door Lorin Maazel, chef van de New York Philharmonic. De Chinese won. ‘You are seeing magic’ riep Maazel naar het publiek. Ojee, dacht Xian Zhang, dan zal het nu wel te laat zijn om nog te bedanken voor dat vak.’
Bij Maazels orkest klom ze op van assistent naar associate conductor. De New York Times sprak van ‘balletachtig dirigeren’ en ‘energieke techniek’. Musici die met haar hebben gewerkt, roemen Zhangs geduld en efficiency. Klein van stuk, groot van statuur – daar komt de lof op neer.
Dit voorjaar verhuist Xian Zhang van Manhattan naar Milaan. Sinds september werkt ze als chef-dirigent van het Orchestra Sinfonica di Milano Giuseppe Verdi, kortweg La Verdi. Geen geringe club: tot 2005 zwaaide Riccardo Chailly daar de scepter. De maestra: ‘Ze hadden de zoektocht naar een opvolger al zo’n beetje opgegeven. Toen dook ík op met m’n dikke buik.’
Najaar 2008: Xian Zhang, zes maanden zwanger, meldt zich in Milaan voor een gastdirigentenklus. Meteen na het eerste concert krijgt ze het chefschap aangeboden. Ze accepteert. ‘Het is een jong orkest en ik had ze flink laten werken. Dat konden ze wel waarderen.’
Glashelder was de openingszin van het persbericht waarmee La Verdi zijn keuze in maart 2009 wereldkundig maakte. ‘Chinees, jong, vrouw en moeder van een twee maanden oude baby.’
Dat vrouw-zijn blijft een issue, bekent Xian Zhang. ‘Sommige orkesten voelen zich er ongemakkelijk bij. En door het publiek worden vrouwelijke dirigenten strenger beoordeeld. Gedachten laten zich toch vaak leiden door wat het oog ziet.’
de Volkskrant, februari 2010
0 reacties:
Een reactie plaatsen